One dollar and eighty-seven cents. That was all. And sixty cents of it was in pennies. Pennies saved one and two at a time by bulldozing the grocer and the vegetable man and the butcher until one’s cheeks burned with the silent imputation of parsimony that such close dealing implied. Three times Della counted it. One dollar and eighty-seven cents. And the next day would be Christmas.
There was clearly nothing left to do but flop down on the shabby little couch and howl. So Della did it. Which instigates the moral reflection that life is made up of sobs, sniffles, and smiles, with sniffles predominating.
While the mistress of the home is gradually subsiding from the first stage to the second, take a look at the home. A furnished flat at $8 per week. It did not exactly beggar description, but it certainly had that word on the look-out for the mendicancy squad. In the vestibule below was a letter-box into which no letter would go, and an electric button from which no mortal finger could coax a ring. Also appertaining thereunto was a card bearing the name “Mr. James Dillingham Young.”
The “Dillingham” had been flung to the breeze during a former period of prosperity when its possessor was being paid $30 per week. Now, when the income was shrunk to $20, the letters of “Dillingham” looked blurred, as though they were thinking seriously of contracting to a modest and unassuming D. But whenever Mr. James Dillingham Young came home and reached his flat above he was called “Jim” and greatly hugged by Mrs. James Dillingham Young, already introduced to you as Della. Which is all very good.
Một đô la và tám mươi bảy xu. Chỉ vậy thôi. Và sáu mươi xu trong đó là tiền xu lẻ — dành dụm từng một, hai xu một bằng cách mặc cả với người bán tạp hóa, người bán rau và người bán thịt cho đến khi má đỏ bừng vì cái vẻ keo kiệt mà lối mua bán chắt chiu như vậy ngầm ám chỉ. Della đếm đi đếm lại ba lần. Một đô la và tám mươi bảy xu. Và ngày mai là Giáng Sinh.
Rõ ràng chẳng còn gì để làm ngoài việc ngã người xuống chiếc ghế dài cũ kỹ tồi tàn mà khóc rưng rức. Vậy là Della làm đúng như thế. Điều này gợi lên suy ngẫm về đạo lý rằng cuộc đời được dệt nên bởi những tiếng nức nở, những tiếng sụt sịt và những nụ cười — trong đó tiếng sụt sịt chiếm phần nhiều hơn cả.
Trong khi bà chủ nhà đang dần dần chuyển từ giai đoạn đầu sang giai đoạn thứ hai, hãy nhìn qua căn nhà một chút. Một căn hộ có đồ đạc với giá thuê 8 đô la mỗi tuần. Nó không đến nỗi khó tả hết, nhưng chắc chắn là đang để chữ “nghèo nàn” đứng canh cửa. Ở tiền sảnh phía dưới có một hộp thư mà không lá thư nào chui vào được, và một cái chuông điện mà không ngón tay người thường nào có thể kéo cho nó reo. Ngoài ra còn có tấm thiệp ghi tên: “Ông James Dillingham Young.”
Cái tên “Dillingham” từng được phô ra đầy kiêu hãnh trong thời kỳ thịnh vượng trước đây khi chủ nhân của nó được trả 30 đô la một tuần. Giờ đây, khi thu nhập teo lại còn 20 đô la, những chữ cái trong “Dillingham” trông mờ nhạt đi, như thể đang nghĩ đến chuyện co rút lại thành chữ D khiêm tốn đơn sơ. Nhưng mỗi khi ông James Dillingham Young trở về nhà và lên đến căn hộ của mình, ông được gọi là “Jim” và được bà James Dillingham Young — mà chúng ta đã biết là Della — ôm chầm lấy thật thắm thiết. Như vậy là tốt lắm rồi.
Della finished her cry and attended to her cheeks with the powder rag. She stood by the window and looked out dully at a grey cat walking a grey fence in a grey backyard. To-morrow would be Christmas Day, and she had only $1.87 with which to buy Jim a present. She had been saving every penny she could for months, with this result. Twenty dollars a week doesn’t go far. Expenses had been greater than she had calculated. They always are. Only $1.87 to buy a present for Jim. Her Jim. Many a happy hour she had spent planning for something nice for him. Something fine and rare and sterling — something just a little bit near to being worthy of the honour of being owned by Jim.
There was a pier-glass between the windows of the room. Perhaps you have seen a pier-glass in an $8 flat. A very thin and very agile person may, by observing his reflection in a rapid sequence of longitudinal strips, obtain a fairly accurate conception of his looks. Della, being slender, had mastered the art.
Suddenly she whirled from the window and stood before the glass. Her eyes were shining brilliantly, but her face had lost its colour within twenty seconds. Rapidly she pulled down her hair and let it fall to its full length.
Della lau khô nước mắt và chấm phấn lên đôi má. Cô đứng bên cửa sổ nhìn ra ngoài, mắt đờ đẫn nhìn một con mèo xám đang đi trên hàng rào xám trong một cái sân sau xám xịt. Ngày mai là Giáng Sinh, và cô chỉ có vỏn vẹn 1 đô la 87 xu để mua quà cho Jim. Cô đã dành dụm từng đồng xu suốt nhiều tháng, và đó là tất cả kết quả. Hai mươi đô la một tuần không đi được xa. Chi phí lúc nào cũng nhiều hơn dự tính. Bao giờ cũng vậy. Chỉ có 1 đô la 87 xu để mua quà cho Jim. Jim của cô. Cô đã trải qua bao nhiêu giờ vui vẻ lên kế hoạch mua tặng anh một thứ gì đó thật đẹp. Thứ gì đó tinh tế, quý giá và xứng đáng — thứ gì đó dù chỉ xứng một chút thôi với danh dự được Jim sở hữu.
Giữa hai cửa sổ có một tấm gương cao. Có lẽ bạn đã từng thấy loại gương như vậy trong một căn hộ 8 đô la. Một người thật gầy và thật nhanh nhẹn có thể, bằng cách nhìn nhanh qua từng dải gương dọc, thu được hình ảnh khá chính xác về diện mạo của mình. Della, người mảnh khảnh, đã thành thục nghệ thuật ấy.
Đột nhiên cô xoay người khỏi cửa sổ và đứng trước gương. Đôi mắt cô sáng rực rỡ, nhưng khuôn mặt đã mất đi sắc hồng chỉ trong vòng hai mươi giây. Nhanh tay, cô tháo mái tóc xuống và để nó buông dài tự nhiên.
Now, there were two possessions of the James Dillingham Youngs in which they both took a mighty pride. One was Jim’s gold watch that had been his father’s and his grandfather’s. The other was Della’s hair. Had the Queen of Sheba lived in the flat across the airshaft, Della would have let her hair hang out of the window some day to dry just to depreciate Her Majesty’s jewels and gifts. Had King Solomon been the janitor, with all his treasures piled up in the basement, Jim would have pulled out his watch every time he passed, just to see him pluck at his beard from envy.
So now Della’s beautiful hair fell about her, rippling and shining like a cascade of brown waters. It reached below her knee and made itself almost a garment for her. And then she did it up again nervously and quickly. Once she faltered for a minute and stood still while a tear or two splashed on the worn red carpet.
On went her old brown jacket; on went her old brown hat. With a whirl of skirts and with the brilliant sparkle still in her eyes, she cluttered out of the door and down the stairs to the street.
Where she stopped the sign read: “Mme Sofronie. Hair Goods of All Kinds.” One flight up Della ran, and collected herself, panting.
“Will you buy my hair?” asked Della.
“I buy hair,” said Madame. “Take yer hat off and let’s have a sight at the looks of it.”
Down rippled the brown cascade.
“Twenty dollars,” said Madame, lifting the mass with a practised hand.
“Give it to me quick,” said Della.
Oh, and the next two hours tripped by on rosy wings. Forget the hashed metaphor. She was ransacking the stores for Jim’s present.
She found it at last. It surely had been made for Jim and no one else. There was no other like it in any of the stores, and she had turned all of them inside out. It was a platinum fob chain simple and chaste in design, properly proclaiming its value by substance alone and not by meretricious ornamentation — as all good things should do. It was even worthy of The Watch. As soon as she saw it she knew that it must be Jim’s. It was like him. Quietness and value — the description applied to both. Twenty-one dollars they took from her for it, and she hurried home with the 78 cents. With that chain on his watch Jim might be properly anxious about the time in any company. Grand as the watch was, he sometimes looked at it on the sly on account of the old leather strap that he used in place of a chain.
Hai vợ chồng James Dillingham Young có hai báu vật mà cả hai đều vô cùng tự hào. Một là chiếc đồng hồ vàng của Jim — di vật từ cha và ông nội của anh. Cái kia là mái tóc của Della. Nếu Nữ hoàng Sheba ở căn hộ bên kia giếng trời, Della sẽ thể nào cũng thả tóc ra cửa sổ phơi một ngày nào đó chỉ để làm lu mờ châu báu trang sức của Đức Bà. Nếu vua Solomon làm quản lý tòa nhà, với bao kho báu chất đống dưới tầng hầm, Jim sẽ lôi đồng hồ ra mỗi lần đi ngang chỉ để nhìn ông ta tức đến mức vuốt râu.
Vậy là mái tóc đẹp của Della buông xuống, uốn lượn và óng ánh như một dòng thác nâu. Nó dài đến dưới đầu gối và gần như trở thành một tấm áo khoác cho cô. Rồi cô vội vàng búi lại, run run. Một lần cô dừng lại một giây, đứng im trong khi một vài giọt nước mắt rơi xuống tấm thảm đỏ sờn.
Cô khoác chiếc áo nâu cũ vào; đội chiếc mũ nâu cũ lên. Với tà váy phất phơ và đôi mắt vẫn còn ánh lên sắc sáng rực rỡ ấy, cô bước vội ra khỏi cửa, xuống cầu thang và ra phố.
Nơi cô dừng lại có tấm biển đề: “Bà Sofronie. Các Loại Hàng Tóc.” Della chạy vội lên một tầng, hít thở và lấy lại bình tĩnh.
“Bà có mua tóc không?” Della hỏi.
“Tôi mua tóc,” bà Sofronie đáp. “Bỏ mũ ra để tôi xem thử.”
Dòng thác nâu lại buông xuống.
“Hai mươi đô la,” bà nói, nhấc khối tóc lên bằng bàn tay lành nghề.
“Đưa cho tôi ngay đi,” Della nói.
Ôi, hai tiếng đồng hồ tiếp theo trôi qua trên đôi cánh hồng. Thôi bỏ qua lối ẩn dụ rối rắm ấy. Cô đang lùng sục khắp các cửa hàng để tìm quà cho Jim.
Cuối cùng cô tìm thấy. Thứ này chắc chắn được tạo ra cho Jim và không ai khác. Không có cái nào giống nó ở bất kỳ cửa hàng nào, mà cô đã lật tung cả rồi. Đó là một dây đeo đồng hồ bằng bạch kim, thiết kế giản dị và thanh lịch, khẳng định giá trị bằng chính chất liệu chứ không qua trang trí phô trương — như mọi thứ tốt đẹp đều nên vậy. Nó xứng đáng với Chiếc Đồng Hồ. Ngay khi nhìn thấy, cô biết ngay đó phải là của Jim. Nó giống anh. Trầm lặng và quý giá — cả hai đều phù hợp với cả hai. Hai mươi mốt đô la họ lấy của cô, và cô vội về nhà với 78 xu còn lại. Với sợi dây đó trên đồng hồ, Jim có thể tự tin xem giờ trước bất kỳ ai. Dù chiếc đồng hồ đẹp thế nào, đôi khi anh vẫn phải nhìn lén vì chiếc dây da cũ mà anh dùng thay dây chính.
When Della reached home her intoxication gave way a little to prudence and reason. She got out her curling irons and lighted the gas and went to work repairing the ravages made by generosity added to love. Which is always a tremendous task, dear friends — a mammoth task.
Within forty minutes her head was covered with tiny, close-lying curls that made her look wonderfully like a truant schoolboy. She looked at her reflection in the mirror long, carefully, and critically.
“If Jim doesn’t kill me,” she said to herself, “before he takes a second look at me, he’ll say I look like a Coney Island chorus girl. But what could I do — oh! what could I do with a dollar and eighty-seven cents?”
At 7 o’clock the coffee was made and the frying-pan was on the back of the stove hot and ready to cook the chops.
Jim was never late. Della doubled the fob chain in her hand and sat on the corner of the table near the door that he always entered. Then she heard his step on the stair away down on the first flight, and she turned white for just a moment. She had a habit of saying little silent prayers about the simplest everyday things, and now she whispered: “Please, God, make him think I am still pretty.”
The door opened and Jim stepped in and closed it. He looked thin and very serious. Poor fellow, he was only twenty-two — and to be burdened with a family! He needed a new overcoat and he was without gloves.
Jim stepped inside the door, as immovable as a setter at the scent of quail. His eyes were fixed upon Della, and there was an expression in them that she could not read, and it terrified her. It was not anger, nor surprise, nor disapproval, nor horror, nor any of the sentiments that she had been prepared for. He simply stared at her fixedly with that peculiar expression on his face.
Della wriggled off the table and went for him.
“Jim, darling,” she cried, “don’t look at me that way. I had my hair cut off and sold it because I couldn’t have lived through Christmas without giving you a present. It’ll grow out again — you won’t mind, will you? I just had to do it. My hair grows awfully fast. Say ‘Merry Christmas!’ Jim, and let’s be happy. You don’t know what a nice — what a beautiful, nice gift I’ve got for you.”
“You’ve cut off your hair?” asked Jim, laboriously, as if he had not arrived at that patent fact yet, even after the hardest mental labour.
“Cut it off and sold it,” said Della. “Don’t you like me just as well, anyhow? I’m me without my hair, ain’t I?”
Jim looked about the room curiously.
“You say your hair is gone?” he said, with an air almost of idiocy.
“You needn’t look for it,” said Della. “It’s sold, I tell you — sold and gone, too. It’s Christmas Eve, boy. Be good to me, for it went for you. Maybe the hairs of my head were numbered,” she went on with a sudden serious sweetness, “but nobody could ever count my love for you. Shall I put the chops on, Jim?”
Out of his trance Jim seemed quickly to wake. He enfolded his Della. For ten seconds let us regard with discreet scrutiny some inconsequential object in the other direction. Eight dollars a week or a million a year — what is the difference? A mathematician or a wit would give you the wrong answer. The magi brought valuable gifts, but that was not among them. This dark assertion will be illuminated later on.
Jim drew a package from his overcoat pocket and threw it upon the table.
“Don’t make any mistake, Dell,” he said, “about me. I don’t think there’s anything in the way of a haircut or a shave or a shampoo that could make me like my girl any less. But if you’ll unwrap that package you may see why you had me going a while at first.”
White fingers and nimble tore at the string and paper. And then an ecstatic scream of joy; and then, alas! a quick feminine change to hysterical tears and wails, necessitating the immediate employment of all the comforting powers of the lord of the flat.
For there lay The Combs — the set of combs, side and back, that Della had worshipped for long in a Broadway window. Beautiful combs, pure tortoise-shell, with jewelled rims — just the shade to wear in the beautiful vanished hair. They were expensive combs, she knew, and her heart had simply craved and yearned over them without the least hope of possession. And now, they were hers, but the tresses that should have adorned the coveted adornments were gone.
But she hugged them to her bosom, and at length she was able to look up with dim eyes and a smile and say: “My hair grows so fast, Jim!”
And then Della leaped up like a little singed cat and cried, “Oh, oh!”
Jim had not yet seen his beautiful present. She held it out to him eagerly upon her open palm. The dull precious metal seemed to flash with a reflection of her bright and ardent spirit.
“Isn’t it a dandy, Jim? I hunted all over town to find it. You’ll have to look at the time a hundred times a day now. Give me your watch. I want to see how it looks on it.”
Instead of obeying, Jim tumbled down on the couch and put his hands under the back of his head and smiled.
“Dell,” said he, “let’s put our Christmas presents away and keep ’em a while. They’re too nice to use just at present. I sold the watch to get the money to buy your combs. And now suppose you put the chops on.”
Khi về đến nhà, cơn hứng khởi của Della dịu đi nhường chỗ cho lý trí và sự thận trọng. Cô lấy dụng cụ uốn tóc ra, đốt ga và bắt đầu sửa chữa những gì tình yêu và sự rộng lượng đã gây ra. Đó luôn là một công việc khổng lồ, các bạn ơi — một nhiệm vụ khó khăn ghê gớm.
Trong vòng bốn mươi phút, đầu cô phủ đầy những lọn tóc xoăn nhỏ li ti bó sát làm cô trông giống hệt một cậu học trò trốn học. Cô nhìn vào gương lâu, chăm chú và phê phán.
“Nếu Jim không giết tôi,” cô tự nhủ, “trước khi nhìn lại lần thứ hai, anh ấy sẽ nói tôi trông như một cô gái vũ đoàn ở Coney Island. Nhưng biết làm sao được — ôi! biết làm gì với một đô la tám mươi bảy xu?”
Lúc bảy giờ cà phê đã pha xong và chảo đã nóng sẵn trên bếp sau chờ rán sườn.
Jim không bao giờ đến trễ. Della nắm sợi dây đồng hồ trong tay và ngồi ở góc bàn gần cửa mà anh vẫn bước vào. Rồi cô nghe tiếng bước chân anh trên cầu thang từ tận tầng dưới, và cô tái mặt trong một giây. Cô có thói quen thầm đọc những lời cầu nguyện nhỏ về những chuyện đời thường giản dị nhất, và giờ cô thì thầm: “Lạy Chúa, xin cho anh ấy vẫn thấy em đẹp.”
Cửa mở ra và Jim bước vào, khép cửa lại. Anh trông gầy và rất nghiêm nghị. Tội nghiệp anh, mới hai mươi hai tuổi mà đã phải gánh nặng gia đình! Anh cần một chiếc áo khoác mới và tay không có găng.
Jim bước vào trong, đứng im như một con chó săn đánh hơi thấy chim cút. Mắt anh đổ dồn vào Della, và có một nét gì đó trong mắt anh mà cô không đọc được, khiến cô hoảng sợ. Đó không phải tức giận, không phải ngạc nhiên, không phải không hài lòng, không phải kinh hoàng, cũng chẳng phải bất kỳ cảm xúc nào cô đã chuẩn bị đối mặt. Anh chỉ chằm chằm nhìn cô với cái vẻ kỳ lạ ấy trên khuôn mặt.
Della tụt khỏi bàn và chạy lại phía anh.
“Jim ơi,” cô kêu lên, “đừng nhìn em như vậy. Em đã cắt và bán tóc vì em không thể qua được Giáng Sinh mà không tặng anh một món quà. Tóc sẽ mọc lại thôi — anh không phiền chứ? Em phải làm vậy thôi. Tóc em mọc rất nhanh. Nói ‘Giáng Sinh vui vẻ’ đi Jim, và mình cùng vui. Anh không biết em đã tìm được một món quà đẹp như thế nào cho anh đâu.”
“Em cắt tóc rồi à?” Jim hỏi, chậm rãi, như thể anh chưa nhận ra được sự thật rõ ràng ấy dù đã cố suy nghĩ hết sức.
“Cắt và bán rồi,” Della nói. “Vậy anh có còn thương em như trước không? Em vẫn là em dù không có tóc, phải không?”
Jim nhìn quanh phòng với vẻ ngơ ngác.
“Em nói tóc em không còn nữa?” anh hỏi với giọng gần như ngẩn ngơ.
“Thôi đừng tìm nữa,” Della nói. “Em bán rồi — bán và mất rồi. Hôm nay là Giáng Sinh Eve, anh ơi. Hãy thương em, vì em làm vậy vì anh. Có lẽ từng sợi tóc trên đầu em đều được đếm,” cô tiếp tục với giọng nghiêm trang dịu dàng đột xuất, “nhưng không ai có thể đếm được tình yêu em dành cho anh. Em bắc sườn lên bếp nhé Jim?”
Jim như thoát khỏi cơn mê. Anh ôm Della vào lòng. Trong mười giây, chúng ta hãy lịch sự nhìn sang một vật gì đó vô nghĩa ở phía khác. Tám đô la một tuần hay một triệu một năm — có khác gì nhau không? Một nhà toán học hay một người hóm hỉnh đều sẽ cho bạn câu trả lời sai. Các nhà thông thái đã mang đến những món quà quý giá, nhưng đó không phải món này. Điều khẳng định tối tăm này sẽ được sáng tỏ sau.
Jim lôi ra một gói từ túi áo khoác và ném lên bàn.
“Đừng hiểu lầm anh, Dell,” anh nói. “Anh không nghĩ có bất kỳ kiểu cắt hay cạo hay gội nào có thể khiến anh yêu em ít hơn. Nhưng nếu em mở gói đó ra, em sẽ hiểu vì sao lúc đầu anh có vẻ lạ.”
Những ngón tay trắng muốt và nhanh nhẹn kéo dây và xé giấy. Rồi một tiếng reo vui sướng; và rồi, than ôi! một cơn khóc nức nở mau lẹ theo kiểu phụ nữ, đòi hỏi ngay lập tức phải dùng đến tất cả quyền năng dỗ dành của người chủ gia đình.
Vì kia là Những Chiếc Lược — bộ lược, bên và sau, mà Della đã ngắm nghía với lòng ngưỡng mộ từ lâu trong một tủ kính trên đường Broadway. Những chiếc lược đẹp tuyệt, làm bằng đồi mồi thuần chất với viền đính đá — đúng màu sắc để cài lên mái tóc đẹp đã mất đi. Cô biết chúng rất đắt, và trái tim cô đã khao khát ao ước mà không hề có chút hy vọng được sở hữu. Và giờ chúng đã là của cô, nhưng những lọn tóc đáng lẽ phải tô điểm cho những món trang sức được thèm muốn ấy đã không còn nữa.
Nhưng cô ôm chúng vào ngực, và cuối cùng ngước nhìn lên với đôi mắt nhòa lệ, một nụ cười và nói: “Tóc em mọc rất nhanh, Jim!”
Rồi Della bật dậy như một con mèo bị bỏng và kêu lên, “Ôi, ôi!”
Jim chưa nhìn thấy món quà đẹp của mình. Cô giơ ra trước mặt anh, hào hứng, trên lòng bàn tay mở. Kim loại quý giá mờ đục dường như lóe sáng phản chiếu tâm hồn rực rỡ và nồng nhiệt của cô.
“Đẹp lắm không Jim? Em đã tìm khắp thành phố mới ra. Bây giờ anh phải xem giờ cả trăm lần một ngày rồi đấy. Đưa đồng hồ cho em xem thử trên dây đẹp thế nào.”
Thay vì làm theo, Jim ngã người xuống ghế dài và đặt tay sau gáy, mỉm cười.
“Dell,” anh nói, “mình cất quà Giáng Sinh lại và để dành một thời gian nhé. Chúng đẹp quá không nỡ dùng ngay bây giờ. Anh đã bán đồng hồ để lấy tiền mua lược cho em. Và giờ em bắc sườn lên bếp nhé.”
The magi, as you know, were wise men — wonderfully wise men — who brought gifts to the Babe in the manger. They invented the art of giving Christmas presents. Being wise, their gifts were no doubt wise ones, possibly bearing the privilege of exchange in case of duplication. And here I have lamely related to you the uneventful chronicle of two foolish children in a flat who most unwisely sacrificed for each other the greatest treasures of their house. But in a last word to the wise of these days let it be said that of all who give gifts these two were the wisest. Of all who give and receive gifts, such as they are wisest. Everywhere they are wisest. They are the magi.
Các nhà thông thái, như các bạn biết, là những người khôn ngoan — những người khôn ngoan tuyệt vời — đã mang quà đến cho Hài Nhi trong máng cỏ. Họ đã khai sinh ra nghệ thuật tặng quà Giáng Sinh. Vì thông thái, những món quà của họ không nghi ngờ gì cũng thông thái, có lẽ còn mang theo đặc quyền đổi trả trong trường hợp trùng lặp. Và ở đây tôi đã thuật lại một cách vụng về câu chuyện bình thường về hai đứa trẻ dại dột trong một căn hộ, những người đã hy sinh một cách thiếu khôn ngoan nhất những báu vật lớn nhất của họ vì nhau. Nhưng để nói lời cuối với những người khôn ngoan của thời đại này: trong tất cả những ai trao và nhận quà, hai người này là khôn ngoan nhất. Ở khắp nơi, họ là khôn ngoan nhất. Họ chính là các nhà thông thái.